الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
114
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
و فخر الدّين احمد سبيعى مشهور ، كه يادش خواهد آمد از شاگردان ابن متوج بوده و سبيعى در آغاز شرحى كه بر قواعد علامه رحمه اللّه نگاشته است ، پس از نامبردارى از شرحى كه ، ابن متوج بر قواعد نوشته و موسوم به الوسيله است ، از وى چنين توصيف كرده است : و كان شيخنا الامام العلّامة شيخ مشايخ الاسلام و قدوة اهل النقض و الابرام وارث الانبياء و المرسلين جمال الملة و الحق و الدّين احمد بن عبد اللّه ابن متوج توجه اللّه بغفرانه و اسكنه فى اعلا جنانه كتابى در شرح قواعد به نام الوسيله تدوين كرده جز آنكه عمرش وفا نكرده و به پايان نرسيده است . ابن متوج آثار چندى از قلم عالمانه خويش به جاى گذارده از جمله ، رسالهاى در آيات ناسخ و منسوخ و ديگرى ، تفسيرى بر قرآن كريم است و از اين اثر در آن رساله نام برده است و مىگويد : براى پى بردن به آيات ناسخ و منسوخ ، تفسير ويژهاى داريم جز اينكه براى دسترسى بيشتر خواهندگان ، آن تفسير را مجزا تدوين كرده و كتاب ديگرى به نام ، منهاج الهداية فى شرح كتاب الاحكام است و اين كتاب مختصرى است كه پس از تفسير مذكور تأليف كرده است . اين كتاب را ابن ابى جمهور در رساله « كاشفة الحال عن احوال الاستدلال » به وى نسبت داده است و نيز از آثار اوست : كفاية الطالبين فى احوال الدّين ، كه باز ابن ابى جمهور در همان رساله كتاب مزبور را از آثار او ياد كرده است . فرزندش به نام : شيخ جمال الدّين ناصر بن احمد و فرزند او ، شيخ عبد اللّه هر دو از دانشوران بودهاند و شيخ احمد سرودههاى بسيار شيوايى داشته و چكامههايى در سوگ حضرت سيد الشهداء عليه السّلام سروده است . و از آثار ابن متوج ، كتاب النهاية فى خمس مائة آيه است كه مدار فقه بر آنها بوده است .